Nicoline Smalbraak over het goede leven

De derde golf en Zwarte Piet

De derde golf en Zwarte Piet

Vanavond ga ik naar de Balie voor een debat over het boek: ‘De Bevoorrechte sekse’ van Martin van Creveld. Hij meent dat vrouwen niet worden achtergesteld, maar juist worden voorgetrokken.

Een actueel debat 
Ik kaartte het seksisme dat in onze maatschappij leeft al eerder aan in mijn stuk over het vrouwensurfen: ‘Surfen en de tweede sekse’. Vrouwen worden op sommige gebieden nog steeds achtergesteld enkel en alleen omdat zij vrouw zijn. Ongeveer een maand geleden schreef Willem Bosch in de Volkskrant het stuk ‘Ich bin ein Feminist’ Hij schreef zijn stuk weer naar aanleiding van een discussie over stereotypering van relaties tussen mannen en vrouwen, en stofzuigers in de speelgoedfolder van Bart Smit. Wat Willem analyseerde was dat de reacties die men doorgaans krijgt op feministische uitingen iets lelijks in onze maatschappij blootgeven.casdon-henry-vacuum-cleaner-toy

Buitenspel gezet
Vrouwen die opkomen voor hun gelijkwaardigheid worden weggezet als zeurende feministen. Ze worden onbelangrijk of kleinzerig genoemd, en op die manier wordt de discussie omzeilt. Ik ben dus benieuwd naar vanavond. Ik weet nog niet precies wát er besproken gaat worden, maar in ieder geval mengt zich een man in de discussie, in plaats van vrouwen die onderling het belang van feminisme moeten uitvechten. Willem Bosch noemt de exclusiviteit van vrouwen terecht als probleem in het feministische debat. Mannen móeten zich ook in het debat mengen. Dit is een discussie die ons allemaal aangaat.

Sasha-Grey-3

Ook pornosterren zijn mensen
Dat feminisme nog belangrijk is, merk ik als vrouw regelmatig. Ook ik stoor me aan speelgoedfolders, maar ik stoor me nog meer aan het (al dan niet verhulde) seksisme dat ik tegenkom. Zo was ik laatst op de boekpresentatie van Sasha Grey, zij werd geïnterviewd door Peter Buwalda. Hij zei een grote fan van haar te zijn. In de vragen die hij stelde klonk echter steeds weer door hoe ongelofelijk hij het vond dat iemand zoals zij (Een pornoster? Een vrouw?) in staat was beslissingen voor zichzelf te nemen en een ontwikkeling door te maken. Bovendien stelde hij haar alleen vragen waar ze ‘ja’ of ‘nee’ op kon antwoorden. Het waren steeds variaties op de vraag: Is het niet heel bijzonder dat een pornoster/meisje zoals jij een boek heeft geschreven? Niet erg verheffend, en bovendien kwetsend.

Nederlands feminisme anno 2013
Over de reacties die men doorgaans krijgt op feministische uitingen werden we in Bosch’ artikel verwezen naar Geen Stijl, een site die naar eigen zeggen het Nederlands feminisme anno 2013 het serieus nemen niet waard vindt. Daar zijn inderdaad pareltjes te vinden, één reactie die mij in het bijzonder opviel was deze: En straks mogen figuren als Bosch weer losgaan op het o zo racistische Zwarte Piet-gebeuren. Wat dat betreft zijn ze uitermate voorspelbaar in hun gedrag. Er vallen mij inderdaad een aantal parallellen op tussen het feministische debat, en het Zwarte Pieten debat dat momenteel gaande is.

gerard stolk

Monddood gemaakt
Op het moment dat je je uitspreekt voor een ideaal (zoals bijvoorbeeld gelijke kansen of gelijke behandeling) zijn er altijd anderen die je buitenspel proberen te zetten. Het wegzetten van tegenstanders van Zwarte Piet als ‘zeurpieten’ en ‘mensen die met hun handen van onze cultuur af moeten blijven’, is net zoiets als vrouwen wegzetten als ‘zure feministen’. Door iemand weg te zetten als irrationeel hoef je überhaupt de discussie niet meer aan te gaan. Door iemand in een debat weg te zetten als onbelangrijk, ga je voorbij aan de mogelijkheid iets te leren. Het is belangrijk om soms een ander stemgeluid te horen, en op die manier je eigen denkbeelden te kunnen laten schudden en aanscherpen.

hear speak see no evil

De oogkleppen gaan af
Ook ik ben opgevoed met Zwarte Piet, en dacht er nooit veel kwaads van. Ik kende het verhaal van de schoorsteen en groeide op zonder besef over de oorsprong van Piet. Toen ik ouder werd, vond ik het wel grappig dat Nederland een politiek incorrect kinderfeest had, dat bovendien gevoelig lag bij buitenlandse vrienden. Zij konden niet geloven dat we in Nederland zo’n racistisch feest vierden. Proberen uit te leggen dat dat níet zo was, bracht mij altijd in een lastige positie. Dus ik besloot me open te stellen voor de argumenten en gevoelens van anderen. Het feest kreeg langzamerhand een zwart randje, dat steeds iets zwarter werd. Nog steeds wordt er een waas opgelicht waaronder een niet zo’n fantastisch beeld naar voren komt. Het is een geleidelijk proces van bewustwording, waarvan ik hoop dat steeds meer anderen het ook zullen zullen doormaken.

Sluier van onwetendheid
Filosoof John Rawls noemt in zijn boek Theory of Justice een gedachtenexperiment om erachter te komen wat een rechtvaardige verdeling van goederen is in een maatschappij. Wij moeten ons achter een ‘veil of ignorance’ voorstellen, op het moment dat we over deze rechtvaardigheid nadenken. De sluier verbergt onze positie in de maatschappij, ons bezit, onze afkomst, ons geslacht, uiterlijk, gezondheid etc. Hoe komt deze maatschappij eruit te zien? Je zou deze sluier ook kunnen gebruiken om met een andere blik naar de debatten in de maatschappij te kijken, en jezelf misschien voor te stellen in een andere positie. Hoe zou het zijn om als gekleurd persoon de Sinterklaas intocht mee te maken? Kun je je voorstellen hoe het is om met andere ogen te kijken? Hoe is het om als vrouw minder betaald te krijgen voor hetzelfde werk? Door jezelf deze sluier aan te meten, licht je in mijn ervaring een andere sluier op.

blindfolded

Het ‘idee’ van de samenleving
Wat betekent het eigenlijk om een samenleving te hebben? Een samenleving dient ervoor om mensen het leven gemakkelijker te maken, omdat je samen meer kan bereiken dan alleen. Mannen én vrouwen van verschillende achtergronden en overtuigingen bouwen gezamenlijk, ieder met eigen talenten, aan een diverse maatschappij. Uiteindelijk moet iedereen zich daar thuis kunnen voelen, en zijn of haar kansen ten volle kunnen benutten. De pluraliteit van de samenleving voorziet er juist in dat niemand zijn autonomie hoeft te verliezen, omdat er niet één stramien is waarbinnen men moet vallen.

Laat je stem horen
Een maatschappij is nooit perfect, maar streeft er wel altijd naar om beter te worden. Deze verbeteringen in voorzieningen en heersende moraal gaan geleidelijk, en zijn resultaat van een constante maatschappelijke discussie. Je kunnen verplaatsen in de positie van een ander is daarbij van wezenlijk belang. Eén ideaal van onze samenleving is dat iedereen gelijk behandeld wordt, en dus ook mag verwachten serieus genomen te worden. Om aan de verbetering van de maatschappij bij te dragen is het daarom noodzakelijk je stem te laten horen. Bij deze mijn stem: Zwarte Piet is een racistische karikatuur en de derde feministische golf is nog lang niet voorbij.

speak-up

 

 

Foto’s van Getty, Gerard Stolk, Gabriel Ruhl