Nicoline Smalbraak over het goede leven

Soylent, voedsel voor de cyborg

Soylent, voedsel voor de cyborg

Wie heeft er niet gehoord van het nieuwe product dat meent het voedselprobleem op te lossen, Soylent. Welk voedselprobleem alleen?

Er zijn er immers zoveel. Soylent meent behalve voedselverspilling, honger en obesitas zelfs díe problemen op te lossen waarvan ikzelf niet het probleem inzag. Zoals: Wat zal ik koken of eten vandaag?

Persoonlijk experiment met potentie
Begonnen als een persoonlijk experiment om gezonder te eten, heeft Rob Rhinehart ondertussen een bedrijf rondom zijn product gebouwd. Soylent is niet bedoeld als voedselsupplement, maar kan voedsel volledig vervangen. Het goedje bestaat uit alle micro- en macronutriënten die een mens nodig heeft, en hoeft alleen gemengd te worden met water. De uitvinder eet zelf al sinds januari alleen nog in het weekend vast voedsel, zijn dieet bestaat voor de rest (voor 90%) alleen uit Soylent. Naar eigen zeggen voelt hij zich beter dan ooit. Kennelijk zijn er meer mensen geïnteresseerd in een leven zonder voedsel, via crowdfunding zijn er vooruitbestellingen met een waarde van meer dan 1 miljoen dollar gedaan, die momenteel klaar gemaakt worden om in september op de post te gaan.

Soylent 1

Voedselvoordelen
De voordelen van Soylent zijn volgens de makers tijdwinst, en het gemak waarmee een uitgebalanceerd dieet bereikt kan worden. Het schijnt ook veel goedkoper te zijn dan het koken en bereiden van echt voedsel, het kost maar zo’n 150 dollar per maand. In één klap zouden mensen op een goedkope wijze een gezond dieet kunnen volgen. Handig juist voor mensen die onmachtig zijn om te weten wat nu eigenlijk gezond is. Soylent is daarnaast veganistisch, ook het ethische probleem van dieren eten is dus meteen van de baan. Het enige wat je ervoor hoeft op te geven is hetgeen waarvan ikzelf het meeste houd: Lekker eten.

balanced diet

Kritische buikgeluiden
Een tal van emoties en gedachten gaan door mij heen. Hoe kan een computerprogrammeur, die eten slechts ziet als een noodzakelijk kwaad, een voedselproduct ontwikkelen? Kan het drinken van een wittige smoothie wel echt een evenwichtige voeding vervangen? Ik sta niet alleen in deze gedachten. Michael Pollan waarschuwt al jaren dat je slechts ‘voedsel moet eten wat je grootmoeder als voedsel herkent.’ Soylent beantwoord niet in de verste verte aan dat criterium. Andere kritische geluiden stellen dat een voedselproduct dat absoluut àlles bevat wat een mens nodig heeft onwaarschijnlijk is. Voedingswetenschap is nog steeds een veld waarin veel dingen niet helemaal duidelijk zijn. Als je nutriënten uit de context van het voedingsmiddel haalt, verandert de werkzaamheid soms. Beta caroteen werkt in een wortel als antioxidant bijvoorbeeld tegen kanker, maar blijkt als voedingssupplement juist de kans op kanker te verhogen.

Soylent2

Veilig voedsel?
Toch zijn er ook voordelen aan technologie. Grenzen opschuiven om te kijken op welke manieren we beter kunnen eten (of beter kunnen leven) doen mensen al eeuwen. Het veredelen van zaden door boeren is in feite ook een technologische greep. Soylent is niet eens de eerste, vloeibaar voedsel bestaat al langer. Volgens sommige voedingsdeskundigen kan een mens in principe veilig leven van een dieet zoals Soylent. Sterker nog, astronauten of mensen met medische noodzaak leven jaren van vloeibaar voedsel. En er zijn al producten op de markt die ondervoede kinderen in Afrika tijdens hongersnood helpen aansterken. Het enige verschil wat Soylent maakt met deze ‘medische voeding’ is dit product aan een breder publiek aanbieden.

cap2

Eten in de Matrix
Een van de dingen die ik als eerste bedacht toen ik over Soylent hoorde, was de manier waarop mensen in de Matrix eten. Mensen worden in deze film gebruikt om energie te geven aan de machines die de wereld besturen, ze worden in cocons in coma gehouden, en krijgen vloeibaar voedsel toegediend. In de virtuele wereld van de Matrix kunnen mensen, onwetend als ze zijn van de werkelijkheid, eten wat hun brein maar kan bedenken. Een leven zoals in de ervaringsmachine van Nozick zou de pijn van het eten van een smakeloos vloeibaar goedje misschien kunnen doen vergeten, maar als je Soylent drinkt, dan is er geen virtuele biefstuk om je smaakpapillen te verwennen. Mensen die voor Soylent kiezen, kiezen willens en wetens voor een maaltijd waarvan ik (denk ik) gruwel.

cyborg

Voedsel voor de cyborg
Het idee achter Soylent is voedsel slechts te zien als brandstof voor het lichaam, de mens wordt benaderd als machine. Filosofe Donna Haraway beschrijft de mens als Cyborg. Dingen die wij als natuurlijk beschouwen, zoals bijvoorbeeld ons lichaam (of het voedsel dat wij eten) zijn niet meer dan constructies van onze ideeën. Als wij accepteren dat er geen verschil is tussen de natuur en kunstmatige machines, zijn we in staat om ons werkelijk te bevrijden. We kunnen door onszelf als cyborgs op te vatten nieuwe wegen inslaan om onszelf te verwerkelijken. Rob Rhinehart beweert precies dat, als hij zegt dat door eten los te koppelen van biologische noodzaak, er juist ruimte vrij komt om echt van eten te genieten. Hij doet dit echter zelf alléén nog op die momenten dat hij er tijd voor en zin in heeft.

Soylent3

Aversie voor het andere
Toch voel ik weerzin, waar komt dat vandaan? Eten maakt deel uit van de identiteit van de mens. Het groeien, bereiden en eten van voedsel is behalve een voedzame, vooral ook een culturele en sociale aangelegenheid. Door dagelijks 5 minuten van de dag een poeder met water te mengen en op te drinken veeg je het hele culturele en sociale aspect van voedsel letterlijk van tafel. Voedsel verbindt, er is geen manier om sneller een band met mensen te smeden dan samen een maaltijd delen. Maar om voedsel worden ook oorlogen gevoerd. Er sterven dagelijks mensen van de honger en tegelijk sterven ergens anders mensen aan overgewicht. Niet iedereen vindt het even makkelijk om een uitgebalanceerde en lekkere maaltijd samen te stellen. Ik leef in een bevoorrechte positie, in een land waar men al het voedsel kan kopen wat men maar zou willen. Er is genoeg informatie voorhanden en daarnaast ben ik ook nog eens bovenmatig in eten geïnteresseerd. Koken en eten zijn twee van mijn lievelingsbezigheden, los van het feit dat eten noodzakelijk is voor mijn voortbestaan. Als er een technologische ontwikkeling bestaat, die problemen kan aanpakken waarmee anderen kampen, wie ben ik dan om met mijn smaakpapillen of culturele identiteit te schermen?

Alton BrownFencing0018-edit

Koken met culturele identiteit
Waarom is het überhaupt eigenlijk belangrijk dat mensen blijven vasthouden aan hun culturele identiteit? Cultuur zorgt ervoor dat je ingebed bent in de samenleving en je thuis voelt. Cultuur geeft ons een veelheid aan gebruiken die betekenis geven aan het leven. Een betekenisvol kader is waardevol in een wereld waarin steeds meer zaken op losse schroeven komen te staan. Als mens alleen redt je het niet in de wereld, dus je hebt houvast nodig. Zonder identiteit heb je immers geen anker waaraan je je moraal kunt ophangen. Tegelijk zijn veel culturele normen achterhaald. In het geval van vrouwenbesnijdenis en homohaat zouden wij willen dat iedereen zo snel mogelijk afstand doet van zijn culturele achtergrond en normen. Als sommige van onze gebruiken een overblijfsel zijn van een archaïsch verleden, wat is het dat voedsel anders maakt? Waarom zou voedsel wél een plek moeten behouden in onze identiteit?

identity

Afhankelijkheid van anderen
Een eerste ding wat mij in het oog springt is zelfredzaamheid. Hoewel een gemakkelijk te vervoeren poeder mensen in afgelegen gebieden goed kan bereiken, en de meest noodbehoevenden onder ons van een voedzame maaltijd zou kunnen voorzien, maakt zo’n voedseloplossing mensen natuurlijk uiteindelijk afhankelijk. De trek van het platteland naar de stad is al sinds jaren onverminderd aan het groeien, en kennis over landbouwmethoden is tanende. Juìst in arme gebieden waar mensen geen geld hebben om voedsel (of voedselvervanging) te kopen, biedt landbouw een mogelijkheid om een zelfvernieuwend en dus duurzaam systeem te hebben. Dit is precies ook het argument dat mensen gebruiken tegen bedrijven zoals Monsanto, die mensen in arme gebieden afhankelijk maken van hun gesteriliseerde zaden. Als mensen niet in staat zijn zichzelf te voeden, en hun ‘voedselsoevereiniteit’ kwijtraken, worden zij speelbal van anderen, en slaaf gemaakt van de grillen van de wereld.

tarwe

Herkomst van ons voedsel
De herkomst van de ingrediënten van Soylent behoeft ook aandacht. Waar anders, dan uit voedingsmiddelen worden deze vitaminen en mineralen geworven? Soylent bederft niet, en is zo een belangrijke oplossing voor voedselverspilling volgens de makers. Maar de chemische processen die nodig zijn om de verschillende nutriënten uit voedsel te destilleren, en de overblijfselen van dit proces worden nooit genoemd. Voedsel zal verbouwd moeten blijven worden om Soylent te kunnen produceren, dus waarom het nuttigen met zo’n omweg? Het verder abstraheren van onze voeding van de daadwerkelijke grondstoffen is iets wat mij beangstigt. Misschien hoef ik niet bang te zijn voor technologische vooruitgang, maar wat de grote technologische vooruitgang in het voedselsysteem ons onder andere gebracht heeft, is bodemuitputting, milieuvervuiling, en gezondheidsproblemen. De voedselproblemen die de makers van Soylent willen oplossen, zijn in eerste instantie veroorzaakt door de technologische vooruitgang van het systeem. Een nog verder technologisch antwoord roept altijd weer nieuwe problemen op.

eten

Het middelpunt van de belangstelling
Op persoonlijke schaal is er ook een probleem. Mensen zijn vervreemd geraakt van hun voedsel. Het slechte eten wat voor Rob de reden was voor zijn zoektocht naar een gezond alternatief, is zo populair omdat mensen geen kennis hebben over wat ‘goed eten’ is. Soylent bedoelt een slimme oplossing hiervoor te zijn, maar stel je voor dat iemand die zijn leven lang Soylent heeft gegeten ineens in een situatie komt waarbij hij op ‘ouderwets’ voedsel terug moet vallen. Zou zo iemand weten dat groenten de basis zijn voor een gezond dieet? Het is een extreem gedachte-experiment. Ik denk (of hoop) niet dat er ooit generaties zullen opgroeien die dagelijks een melkachtige shake drinken en verder geen weet hebben van wat de wereld te bieden heeft. Eten kan namelijk zo lekker zijn! Een plezier om te proeven en vaak een lust voor het oog. Ik gun het iedereen de smaak te kennen van een knapperige appel, een stukje kaas of een vers gebakken broodje. Soylent maakt juist dat mensen verder van voedsel af komen te staan en de relatie tussen eten en gezondheid of eten en plezier geheel vertroebelt. Voedsel zou als eerste levensbehoefte in het middelpunt van de belangstelling moeten staan, ik ben dan ook benieuwd of het echt een grote vlucht zal nemen.

Wat denken jullie? Toekomstdroom of nachtmerrie?

 

Foto’s van Soylent, Nationaal archief en de Matrix